MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ CẦN BIẾT
VỀ HỢP ĐỒNG ĐIỆN TỬ
A. TỔNG QUAN
- Ban hành và Hiệu lực: Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15 được Quốc hội thông qua vào ngày 22/06/2023 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2024. Việc ban hành đạo luật này nhằm thay thế cho Luật Giao dịch điện tử năm 2005, qua đó tạo ra một hành lang pháp lý hoàn thiện, đồng bộ, phục vụ mạnh mẽ cho công cuộc chuyển đổi số quốc gia.
- Phạm vi điều chỉnh: Một bước tiến mang tính đột phá của Luật mới là sự mở rộng toàn diện về phạm vi áp dụng. Luật hiện điều chỉnh việc thực hiện giao dịch bằng phương tiện điện tử trong mọi hoạt động của cơ quan, tổ chức và cá nhân. Khác với trước đây, pháp luật không còn loại trừ các lĩnh vực quan trọng như đất đai, thừa kế, giấy tờ có giá, trừ trường hợp luật chuyên ngành có quy định cấm thực hiện bằng phương tiện điện tử.
- Điều khoản chuyển tiếp: Nhằm bảo đảm sự ổn định, các chứng thư số, giấy phép, giấy chứng nhận đã được cấp trước ngày 22/06/2023 vẫn tiếp tục có giá trị sử dụng cho đến hết thời hạn. Đặc biệt, xác nhận đăng ký hoạt động cung cấp dịch vụ chứng thực hợp đồng điện tử trong thương mại được tiếp tục sử dụng đến hết ngày
B. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẦN BIẾT
- Khái niệm và Giá trị pháp lý của hợp đồng điện tử
- Nội dung chính: Hợp đồng điện tử được định nghĩa là hợp đồng được thiết lập dưới dạng thông điệp dữ liệu. Về nguyên tắc cốt lõi, hợp đồng điện tử có giá trị pháp lý hoàn toàn tương đương với hợp đồng giấy truyền thống; không thể bị phủ nhận giá trị pháp lý chỉ vì hợp đồng đó được thể hiện dưới dạng điện tử hay được khởi tạo, giao kết thông qua các hệ thống thông tin tự động.
- Căn cứ pháp lý: Điều 34 Luật Giao dịch điện tử 2023; Điều 401 Bộ luật Dân sự 2015.
- Điều kiện, thủ tục, nghĩa vụ: Tương tự hợp đồng truyền thống, hợp đồng điện tử phải thỏa mãn các điều kiện có hiệu lực chung của giao dịch dân sự như: năng lực hành vi của chủ thể, sự tự nguyện, và mục đích không vi phạm điều cấm của luật. Về mặt kỹ thuật, thông tin trong hợp đồng phải bảo đảm tính toàn vẹn (chưa bị thay đổi, trừ các thay đổi về hình thức trong quá trình lưu trữ, hiển thị) và có thể truy cập, sử dụng được dưới dạng hoàn chỉnh để tham chiếu khi cần thiết.
- Nguyên tắc giao kết và thực hiện hợp đồng
- Nội dung chính: Giao kết hợp đồng điện tử là việc sử dụng thông điệp dữ liệu để tiến hành một phần hoặc toàn bộ giao dịch. Các bên tham gia được trao quyền tự do thỏa thuận về việc sử dụng phương tiện điện tử, tự do đàm phán các yêu cầu kỹ thuật, cũng như các điều kiện bảo đảm tính toàn vẹn và bảo mật của hợp đồng.
- Căn cứ pháp lý: Điều 35, Điều 36 Luật Giao dịch điện tử 2023.
- Điều kiện, thủ tục, nghĩa vụ: Quá trình giao kết phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật Giao dịch điện tử, pháp luật về hợp đồng và các pháp luật chuyên ngành liên quan. Đặc biệt, trong quá trình giao kết và thực hiện, các thông báo dưới dạng thông điệp dữ liệu hoàn toàn có giá trị pháp lý như thông báo bằng văn bản giấy.
- Vai trò và phân loại Chữ ký điện tử
- Nội dung chính: Chữ ký điện tử là công cụ pháp lý cốt lõi để xác nhận danh tính của chủ thể ký và khẳng định sự chấp thuận của họ đối với nội dung hợp đồng. Luật GDĐT 2023 phân loại chữ ký điện tử thành 3 nhóm rõ ràng: Chữ ký điện tử chuyên dùng, Chữ ký số công cộng và Chữ ký số chuyên dùng công vụ.
- Căn cứ pháp lý: Điều 22, Điều 23, Điều 25 Luật Giao dịch điện tử 2023.
- Điều kiện, thủ tục, nghĩa vụ: Một chữ ký số được công nhận là chữ ký điện tử hợp pháp khi dữ liệu tạo chữ ký chỉ gắn duy nhất với nội dung thông điệp dữ liệu được chấp thuận, nằm dưới sự kiểm soát độc quyền của người ký tại thời điểm ký, và bất kỳ sự thay đổi nào đối với thông điệp dữ liệu sau khi ký đều có thể bị phát hiện. Chữ ký điện tử chuyên dùng bảo đảm an toàn hoặc chữ ký số sẽ có giá trị pháp lý tương đương với chữ ký tay.
- Dịch vụ tin cậy và Chứng thực hợp đồng điện tử (CeCA)
- Nội dung chính: Để tăng cường độ an toàn và phòng ngừa tranh chấp, Luật bổ sung chế định về “Dịch vụ tin cậy”, bao gồm: cấp dấu thời gian, chứng thực thông điệp dữ liệu và chứng thực chữ ký số công cộng. Khi sử dụng dịch vụ chứng thực hợp đồng điện tử từ các tổ chức CeCA (Certified e-Contract Authority), hợp đồng sẽ mang “tích xanh”, bảo đảm tính toàn vẹn và chống chối bỏ ở mức độ cao nhất.
- Căn cứ pháp lý: Điều 28, Điều 29 Luật Giao dịch điện tử 2023.
- Điều kiện, thủ tục, nghĩa vụ: Cung cấp dịch vụ tin cậy là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Tổ chức cung cấp phải được Bộ Thông tin và Truyền thông cấp phép, đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về tài chính, nhân lực và hệ thống kỹ thuật bảo đảm an toàn thông tin. Đối với tổ chức chứng thực hợp đồng điện tử trong thương mại, ngoài các điều kiện trên, còn phải đáp ứng các quy định của pháp luật về thương mại điện tử.
TÓM LẠI: Với sự ra đời của Luật Giao dịch điện tử 2023, hợp đồng điện tử đã có một hành lang pháp lý vững chắc, thừa nhận giá trị tương đương với hợp đồng truyền thống. Để giao dịch được diễn ra nhanh chóng, an toàn và có giá trị chứng minh cao, các chủ thể cần chú trọng đáp ứng các điều kiện về hình thức của thông điệp dữ liệu, sử dụng chữ ký số hợp chuẩn và cân nhắc tận dụng các dịch vụ chứng thực tin cậy nhằm tối ưu hóa việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
